لوب آهیانه ای
اطلاعاتي جديد و علمي
H.P( مرد ) حسابدار 28 ساله ایی بود که قرار بود با نامزدش ازدواج کند. نامزدش متوجه شد که H . P. زمانیکه آنها هزینه ی مراسم عروسی شان را حساب می کردند در حساب کتاب اشتباهات اضافی را مرتکب می شد . ابتدا آنها به این موضوع می خندیدند و علت آنرا مشغلهء زیاد می دانستند ولی در هفته های بعدی مشکل H . P. با اعداد و ارقام جدی تر شد . در واقع او دیگر قادر به انجام تفریق ساده ی 19- 30 نبود که برای حل آن لازم بود 9 را از 0 کم کند که در این صورت صفر 10 می شد .
ابتدا H . P. این امر را به حساب کار سخت گذاشت اما به زودی مشکل در دست گرفتن اشیاء را پيدا كرد H . P. او به طور مداوم به لیوان آبش می خورد برای اینکه عملش دست و پا چلفتی و غیر هدایتی بود . بعدا طرف چپ و راست را اشتباه می کرد و در خواندن نیز مشکل داشت .
بعضی از کلمات را وارونه یا برعکس می دید و نمی توانست کلمات را حس کند . سرانجام وقتیکه H . P. برای تست به سراغ نورولوژيست رفت مشخص شد که مشکلش جدی بود و علتی داشت : در واقع H . P. توموری با رشدی زياد در لوب آهیانه ای سمت چپ سرش داشت متاسفانه تومور بی نهایت وخیم بود و ظرف چند ماه H . P. جانش را از دست داد.
* قشر آهیانه ای اطلاعات تني - بدني را مخصوصا با کنترل حركت پردازش و کامل می کند .
علائم امراضی آقای H . P. نوعی از جراحت آهیانه ای سمت چپ است و گویای الگوی نادری از علائم است که درک آن برای متخصصان اعصاب ایجاد چالش کرده است . بخشی از چالش مربوط به این است که نشان دادن این علائم در حیوانات مشکل است . حیوانات آزمایشگاهی معمولی مانند خرگوش و گربه لوبهای آهیانه ای خیلی ساده ای دارند اگر چه علائم آسیب آهیانه ای میمونها شباهت بیشتری به علائم انسانها دارد اما چون که این علائم به زبان یا ادراک مربوط می شوند مطالعه ی آن در میمونها نیز مشکل است . به علاوه لوبهای آهیانه ای مغز انسان اندازه ی خیلی بزرگتری نسبت به میمونها داد که ممکن است بیان کننده ی این مطلب (واقعیت) باشد که بعضی علائم انسانها در میمونها دید ه نمی شود .
رابطه نزدیک بین ارتباطهای آهیانه ای پسین و قشر پیشین وجود دارد . ( مخصوصا در ناحیه 46 ) بنابراین ارتباط بین قشر آهیانهای پسین و ناحیه پیشین پشتی و جانبی وجود دارد . این ارتباط ها به رابطه ی عملکردی نزدیکی بین قشر پیشین و قشر آهیانه ای تاکید می کنند این رابطه احتمالا نقش مهمی در کنترل رفتار هدایتی فضایی دارد .
اگر قمستهای آهیانه ای پیشین و پسین را از نظر عملکرد متمایز کنیم دو بخش مستقل از لوبهای آهیانه ای را شناسایی می کنیم . قسمت جلویی احساسات و ادراک بدني را پردازش می کند و قسمت عقبی (پسین ) مخصوص تکمیل اطلاعات حسی از قسمتهای جسمی و دیداری و تا حد کمی از مناطق حسی دیگر اکثرا برای کنترل حرکات بدن است .
زمانیکه در مورد نحوه اداره ی این کارها در مغز فکر می کنیم روشن است که باید نوعی از بازنمايي داخلی از موقعیت اشیای مختلف اطراف ما وجود داشته باشد در واقع نوعی نقشه در مغز از جایگاه اشیاء وجود دارد . به علاوه بر این فرضیم که این نقشه در دسترس همه حسهایمان است زیرا بدون هر تلاش ظاهری از اطلاعات دیداری به شنوایی و به لامسه می توانیم حرکت کنیم . براساس مشاهدات بالینی از بیماران مبتلا به آسیب آهیانه ای تقریبا 60 سال به طور محکم بر این باوریم که لوب آهیانه ای نقش مهمي در ایجاد این نقشهء مغز ایفا می کند اما این نقشه چيست ؟ هنوز جواب قانع كننده اي حاصل نشده است
n لوب آهیانها ی ویژگی های ارتباطی اجسام را کد گذاری می کند بخشی از این کنترل احتمالا در ناحیه چند وجهي شیار گيجگاهي فوقانی و بخش دیگر در تشکیلات هیپوکمپي است که در این مورد به نقش قشر گيجگاهي در فصل 15 مراجعه می کنیم .
قشر آهیانه ای پسین در سیستم بیننده محور نقش دارد. مثلا توجه کنید که کنترل چشمها براساس محور نوری چشم است در حالیکه کنترل اعضای بدن احتمالا براساس وضعیتهای شانه ها و مفصل ران است . تاالان بخش های دیداری زیادی را در ناحیه آهیانه ای پسین و پرتوهای متعددی از نواحی آهیانه ای پسین را به ساختارهای محرک برای چشم ها و اعضای بدن بررسی کرده ایم . همچنین ارتباطهایی به ناحیه پیشین وجود دارد که نقش در حافظه ی کوتاه مدت وضعیت اجسام در فضا دارد . نقش ناحیه آهیانه ای پسین در هدایت محرک بصری توسط نتایج مطالعات یاخته های عصبی لوب آهیانه ای پسین میمونها تایید می شود یاخته های عصبی به ویژگی های یک جسم که تعیین کننده ء موقعیت دست در طول برداشتن حساس هستند . ویژگی های رایج (مشترک ) تمام یاخته های عصبی آهیانه ای پسین واکنش شان به حرکات چشم ها و موقعیت چشم درکاسه چشم است
پیر رولاند نیز تاکید کرد زمانیکه افراد توجه شان را به اهداف بصری هدایت می کنند جریان خون به طور عمده در ناحیه آهیانه ای پسین افزایش می یابد . به طور کلی نتایج مطالعات ناحیه آهیانه ای پسین نقشی مهم در هدایت حرکات در فضا و در کشف محرک در فضا ایفا می کند بنابراین می توانیم پیشگویی کنیم که آسيب هاي آهیانه ای پسین هدایت حرکات و شاید کشف اطلاعات حسی را مختل می کند . نقش قشر آهیانه ای فوقانی در کنترل حرکات چشم کاربردهای مهمی برای مطالعات PET پردازش دیداری دارد.
اما ارتباط های فضایی حتی پیچیده تری وجود دارند . مثلا می توانید اجسام را مشاهده و تصورات ذهنی خود را از اجسام با مهارت انجام دهید. بیماران با آسیب آهیانه ای پسین در انجام مهارتهای ذهنی اختلال دارند موقعیت واقعی سلولهای شرکت کننده در عملکرد ذهنی روشن نیست اما یک حدس این است که موقعیت سلولها شامل مناطق حسی متعدد گيجگاهي آهیانه است که چنین بسط مهمی را در مغز انسان نشان می دهد . این منطقه در نیمکره راست بزرگتر است و منجر به نواقص بيشتري در وظایف فضایی ذهنی می شود که دنبال کننده جراحت نیمکره راست است .
n سه علامت نشانگان لوب آهیانه ای به طور آشکار با نگاه ساده ایی از لوب آهیانه ای به عنوان یک مرکز کنترل محرک بصری تناسب ندارد . این علائم عبارتند از مشکلاتی با حسابگری زمینه های خاص زبانی و نواقص مراحل حرکتی که آقای H . P . با آن مواجه شد .
از این دیدگاه علت اینکه بیماران لوب آهیانه ای مانند acalculia (ناتوانی در انجام محاسبات ) را تجربه می کنند از طبیعت فضایی کار منشا می گیرد . در واقع اگر به بیماران لوب آهیانه ای مسائل ساده ای مانند 4 – 6 داده شود آنها معمولا آنرا حل می کنند زیرا در آن نیازها ی فضایی کم است . درزمان عملکرد های پیچیده تر مانند قرض گرفتن محاسباتي ، توانایی بیماران برای انجام محاسبات ضعیف می شود مانند 24 – 983 بنابراین اعمال محاسباتی ممکن است به بافت چند حسی در تقاطع آهیانه گيجگاهي وابسته باشد .
بیمارانی مانند H . P . ممکن است درک روشنی از عناصر فردی داشته باشند اما آنها قادر به درک کل نیستند زمانیکه نحو مهم می شود این توانایی نیز به ناحیه چند حسی تقاطع آهیانه ای گيجگاهي بستگی دارد . افراد با آسیب لوب آهیانه ای مشکل تقلید مراحل حرکات را دارند مشکلی که بهصورت مختصر به آن خواهیم پرداخت . به صورت مختصر لوب آهیانه ای پیسین هدایت محرک بصری حرکات را در فضای خود مدار همان بیننده محور کنترل می کند .این کنترل در رابطه با حرکات چشمی لازم برای برداشتن یا در دست گرفتن اجسام روشن است . ناحیه چند وجهی قشر آهیانه ای پسین نیز در جنبه های مختلف فضای ذهنی نشات گرفته از محاسبات و چرخش ذهنی و اجرای تصورات دیداری حرکات مهم است .
جکوس پلیلارد و دانشجویانش مورد زنی را گزارش کردند که به نظر داراي كور لمسي بود.. این زن دارای آسیبی بزرگ در مناطق pF.Pe بود و مقداری PG ، که نتیجه آن ( بی حسی ) کامل در طرف راست بدن است آنقدر شدید که او نزدیک بود خود را ببرد یا بسوزاند بدون اینکه متوجه باشد . با وجود این،او قادر به اشاره با دست چپش به موقعیتهای طرف راستش باشد جاییکه لمس شده بود ، حتی اگر در گزارش احساس تماس موفق نشد .
دو نوع اصلی آگنوزي های جسمی موجود است : astereognosia(بحث قبلی بی نظمی های درک جسمی ) و asomatognosiaکه عبارتست از فقدان آگاهی یا حس انسان از بدن خودش یا شرایط بدنش . اگرچه astereognosis اساسا اختلال درک لامسه است در اینجا وجود دارد زیرا اغلب به صورت یک آگنوزي توصیف می شود . asomatognosia یکی از نادرترین آگنوزي هاي است . سندروم تقریبا باورنکردنی است تا زمانی که واقعا آنرا ببینید – گونه های asomatognosia عبارتند از anasognosia ، ناآگاهی یا انکار بیماری ،anosodiaphoria بی تفاوتی به بیماری ، autopagnosia ناتوانی مکان یابی و نامگذاری اعضای بدن و asymbolia for pain نبود واکنش های طبیعی در مقابل درد ، مانند کنار کشیدن خودکار از محرک درد آور .
Asomatognosiasممکن است در یک یا دو طرف بدن تاثیر بگذارند اگر چه رایج ترین آن طرف چپ به عنوان نتیجه آسیب نیمکره راست . یک استثنا autopagnosia ، آگنوزيا انگشت است شرایطی که در آن شخص قادر به اشاره انگشتان مختلف هر دست نیست یا آنها را به یک بررسی کننده نشان دهد . ارتباطی نادر بین آگنوزیای انگشتی و اختلال انجام محاسبات وجود داد . وقتی که بچه ها حساب یاد می گیرند ، آنها طبیعتا از انگشتان خود برای شمردن استفاده می کنند . ممکن است پیشگویی کنیم که بچه هایی که قادر به کاربرد انگشتان خود برای شمردن نیستند مانند آگنوزيای انگشتی ، در یادگیری حساب مشکل خواهند داشت . در واقع ، بچه هایی با این شرایط آگنوزيای انگشتی دارند و در حسابگری افتضاح هستند .
در سال 1909 ، بالینت مریضی را توصیف کرد که آسیب آهیانه ای دو جانبه اش با علائم بصری خاصی مرتبط بود . این مریض دوایر بصری کامل داشت و می توانست به طور طبیعی اجسام ، تصاویر و رنگها را تشخیص ، استفاده و نامگذاری کند . با این وجود ، سه علامت غیرمعمول داشت .
1- اگر چه او بی اختیار مستقیم به جلو نگاه می کرد وقتی که ردیفی از محرک در جلوی او قرار می گرفت نگاهش را 35 تا 40 درجه به راست هدایت می کرد و تنها آنچه را که در آن جهت قرار داشتند را می دید. بنابراین او می توانست چشم هایش را حرکت دهد اما نمی توانست روی محرک بصری خاص ثابت بماند
2- زمانی که توجه اش به سمت جسمی هدایت می شد ، اجسام دیگر را متوجه نمی شد .او می توانست محرک های دیگر قرار داده شده در مقابلش را با خواست و میلش شناسایی ( تشخیص) کند . اما او به سرعت به غفلت قبلی اش بر می گشت . بالینت نتیجه گرفت که دایره توجه مریضش به یک شی در یک زمان محدود می شود یک اختلالی که خواندن را مشکل می کند زیرا هر حرف جداگانه فهمیده می شود . (این اختلال اغلب simultagnosia نام دارد .)
بیمار نقص شدیدی در برداشتن اجسام حتی تحت هدایت بصری داشت . بالینت این علامت را به عنوان optic ataxia توصیف کرد . او متوجه شد که بیمار هنوز قادر به انجام حرکات درست هدایتی به سمت بدن عمدتا از طریق اطلاعات لامسه بود اما قادر به انجام حرکات هدایتی بصری نبود. optic ataxia علامت رایج آسیب های آهیانه ای پسین بود . وصفيات داماشو و بنتون از حالات مریضی را در قسمت زیر در نظر بگیریداو (زن ) به طور مداوم برای برداشتن اشیا قرار داده شده در فاصله نزدیکش مشکل داشت مانند مدادها ، سیگار ، کبریت ، کارد و چنگال . معمولا او 2 تا 5 اینچ زیر اجسام دست دراز می کرد و سپس آنها را بر می داشت و با لسم کردن سطحی که به جسم هدایت می شد. نواقص در نگاه چشم و تماس هدایتی بصری احتمالا بیشتر نتیجه آسیبهای ناحیه آهیانه ای فوقانی بود . optic ataxia آسیب های ناحیه آهیانه ای فرعی را همراهی نمی کند بلکه ارائه کننده جدایی عملکردی دو ناحیه آهیانه ای عقبی است .
اختلال ادراکی مربوط به آسیب آهیانه ای سمت راست توسط جان حاگ لینگز – جکسون در سال 1874 توصیف شد . آسیب آهیانه ای راست در بیمار زیری توضیح داده می شود.
آقای p. مرد 67 ساله از لطمه آهیانه ای راست رنج برده بود . در اولین معاینه او هیچ نقص دایره دیداری یا فلج خفیف نداشت . با این وجود ، یک سری از علائم دیگری را دارا بود . آقای p. در واقع از طرف چپ بدنش و از طرف چپ دنیا غافل بود . زمانی که از او خواسته می شد تا بازوانش را بلند کند بازوی سمت چپش را نمی توانست بلند کند اما اگر کسی بازویش را می گرفت این کار را انجام می داد . وقتی که از او خواسته می شد تا صفحه ساعتی را بکشد تمام شماره های ساعت را در طرف راست آن می نوشت .
agnosiaانگشت ،بیمار گرس من قادر به نامگذاری یا تشخیص انگشت ها در هر دو دست نبود . سه علامت دیگر گزارش شدند تا agnosia انگشتی را همراهی کنند که عبارتند از : گیجی در تشخیص چپ و راست ، agraphia (ناتوانی در نوشتن ) و حساب کردن . این چهار علامت مجموعا به عنوان علائم گرسمن شناخته شدند . علائم مختلف دیگر آسیبهای آهیانه ای چپ در مورد مریض پیش رو توضیح داده می شود . در 24 آگوست سال 1975 پسر یازده ساله ای به نام s.s ناگهان دچار حمله مرضی شد که باعث کشش (انقباض) ناگهانی در طرف راست بدنش شد مخصوصا بازو و صورت . با او داروهای ضد انقباش داده شد تا 16 سپتامبر 1975 این علائم وجود نداشت اما بعد از آن شروع کرد تا کلمات را برعکس بنویسد . s.s را فورا به متخصص اعصاب بردند که یک اختلال خطرناک آهیانه ای چپ را تشخیص دادند .
یک اختلال حرکتی است که در آن فقدان حرکت ماهرانه ، نتیجه ضعف ، ناتوانی حرکت ، موقعیت غیرطبیعی ماهیچه ، زوال ذهنی ، درک ضعیف یا اختلالات دیگر حرکتی مانند لرزش نیست . بین انواع زیاد apraxia روی دو نوع تمرکز می کنیم : آپراكسي فكري – حركتي(ideomotor apraxia)و آپراكسي ساختاری(constructional apraxia) .در apraxia فكري – حركتي ، بیماران قادر به تقلید حرکات یا ایجاد ایما و اشاره نیستند . بیماران دارای آسیب آهیانه ای عقب اغلب آپراكسي فكري – حركتي را نشان می دهند .آقای کیمورا نشان داد که نواقص در این بیماران می تواند اندازه گیری شود با خواستن از آنها تا یکسری از حرکات بازو را تقلید کنند مانند شکل A1408 .
بیماران دارای آسیب لوب آهیانه ای چپ به شدت در این کار اختلال دارند در حالیکه بیماران آسیب لوب آهیانه ای راست این کار را به طور طبیعی انجام می دهند.
در آپراكسي ساختاری ، بی نظمی محرک بصری ، سازماندهی فضایی مختل می شود . بیماران با آپراكسي ساختاری قادر به حل پازل (جدول معما) ، ساختن خانه چوبی ، کشیدن نقاشی ، تقلید یکسری از حرکات صورت نیستند . با این وجود آپراكسي ساختاری اکثرا در نتیجه ی آسیب آهیانه ای پسین رخ می دهد .
زمانی که ما در جهان حرکت می کنیم با دسته وسیعی از اطلاعات حسی مواجه می شویم که تمام آن توسط سیستم عصبی مساوی در نظر گرفته نمی شوند . بنابراین ، مغز باید اطلاعات خاصی را برای پردازش انتخاب کند . پاسنر پیشنهاد کرد که نقش قشر آهیانه ای امکان ایجاد تغییر توجه از یک محرک به محرک دیگری است . فرآیندی که رهايي (ازيك محرك به يك محرك ديگر) (disengagement) روابط نامیده می شود . یک جنبه ی این رهايي این است که باید سیستم هدایتی محرک بصریمان را برای تشکیل حرکات مناسب برای هدف بعدی باز نشانیم(reset).
واژه ی شناخت را در رابطه با دسته ی کلی از توانایی ها استفاده می کنیم که نیازمند کاربرد ذهنی یا اعمال ویژگی های فضایی محرک است عبارتند از توانایی اعمال تصورات ذهنی از اجسام و طرح ها .
ناتواني استفاده از اطلاعات توپوگرافي(نقشه خواني)همراه با آسيب نيمكره راست است نه چپ.(ناتواني مشخص كردن شهرها و كشورها در نقشه،ناتواني پيدا كردن راهها از آن جمله اند).
ترجمه:حسن عبداله زاده : http://psychologyinfo.blogfa.com
منبع اصلي:human neuropsychology,bryan kolb,whishaw2004
